In een verticale groep zitten kinderen van verschillende leeftijden bij elkaar, meestal van nul tot vier jaar. In een horizontale groep zitten kinderen van dezelfde leeftijd bij hun leeftijdsgenootjes, verdeeld over een aparte babygroep, dreumesgroep en peutergroep.
Dat is het hele verschil. Wat het voor jouw kindje betekent, is een langer verhaal.
Wat is een verticale groep?
Een verticale groep is een groep waarin het leeftijdsverschil tussen de kinderen meer dan 24 maanden bedraagt. In de praktijk zitten er baby’s, dreumesen en peuters in één ruimte, bij dezelfde pedagogisch medewerkers.
Je kindje komt binnen als jongste van de groep en verlaat de groep als oudste, op weg naar de basisschool. In die vier jaar verandert de samenstelling om hem heen voortdurend, maar de ruimte en de gezichten blijven hetzelfde.
Wat is een horizontale groep?
In een horizontale groep zitten kinderen van dezelfde leeftijdscategorie. Het leeftijdsverschil is minder dan 24 maanden. Een kinderdagverblijf met horizontale groepen heeft dus vaak een aparte babygroep van nul tot twee jaar en een peutergroep van twee tot vier jaar.
Je kindje verhuist bij een bepaalde leeftijd naar de volgende groep. Nieuwe ruimte, nieuwe pedagogisch medewerkers, nieuwe leeftijdsgenootjes. Kinderen doorlopen zo twee of drie groepen voordat ze naar school gaan.
De voordelen van een verticale groep
Vier jaar dezelfde gezichten
Kinderen in een verticale groep hebben meestal vier jaar lang dezelfde pedagogisch medewerkers. Die langdurige relatie is het sterkste argument voor deze groepsvorm. Een medewerker die je kindje al drie jaar kent, ziet aan zijn houding wat er speelt.
Jongere kinderen leren van oudere kinderen
In een verticale groep kijkt de dreumes af bij de peuter die net leert klimmen of praten. Dat werkt aanstekelijk. Onderzoek wijst erop dat verticale groepen juist voor dreumesen meer ontwikkelmogelijkheden bieden dan een horizontale groep met alleen leeftijdsgenootjes.
Oudere kinderen leren rekening houden
Andersom leren oudere kinderen rekening houden met de kleintjes. Zachter doen, wachten, helpen. Dat zijn sociale vaardigheden die kinderen tussen alleen leeftijdsgenootjes minder vanzelf oefenen.
Broertjes en zusjes bij elkaar
In een verticale groep kunnen broertjes en zusjes in één groep geplaatst worden, ook met een paar jaar leeftijdsverschil. In een horizontale groep zitten ze per definitie apart.
Geen overgang naar een nieuwe groep
Een kind in een verticale groep hoeft niet naar een nieuwe groep te verhuizen zodra het twee wordt. Die overgang valt weg, en daarmee ook de wenperiode die erbij hoort.
De nadelen van een verticale groep
Eerlijk is eerlijk: deze groepsvorm vraagt meer van de pedagogisch medewerkers. Zij schakelen voortdurend tussen een baby die gevoed moet worden en een peuter die een puzzel wil doen. Dat is een vak apart.
Er zijn ook aandachtspunten voor de kinderen zelf. Voor de allerkleinsten is een verticale groep drukker dan een aparte babygroep. Voldoende rust organiseren vraagt bewuste keuzes in de inrichting, met lage en hoge kasten en aparte speelhoeken.
En een peuter die ver is in zijn ontwikkeling kan zich in een verticale groep vervelen als de activiteiten te veel op de jongere kinderen zijn afgestemd. Voldoende uitdaging voor de oudsten is het punt waar deze groepsvorm het snelst tekortschiet.
De voordelen van een horizontale groep
Een horizontale groep heeft eigen voordelen, en die zijn reëel.
De activiteiten zijn precies afgestemd op één ontwikkelingsfase. Alle kinderen in de peutergroep zijn toe aan hetzelfde soort spel, dus leeftijdsgebonden activiteiten liggen voor de hand. De pedagogisch medewerkers bouwen specifieke kennis op over die ene leeftijd.
Voor baby’s is er meer rust. Geen rondrennende peuters, geen speelgoed met kleine onderdelen op de grond. Sommige baby’s gedijen daar duidelijk beter bij.
Wat zijn de nadelen van een horizontale groep?
Het grootste nadeel van een horizontale groep is de overgang. Je kindje wisselt tijdens zijn opvangperiode een of twee keer van groep. Elke keer betekent dat een nieuwe ruimte, nieuwe pedagogisch medewerkers en opnieuw wennen.
Daarnaast missen kinderen in een horizontale groep het voorbeeld van oudere kinderen. Waar alle kinderen even ver zijn, valt er minder af te kijken. En broertjes en zusjes komen vrijwel nooit bij elkaar in één groep.
Ook de rust op een babygroep is minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Baby’s zijn sociale huilers: begint er één, dan doen de anderen vaak mee. Op een groep met alleen baby’s kan het huilen zo flink oplopen, en dat geeft stress bij de kleintjes.
Tot slot zijn horizontale groepen ingedeeld op leeftijd, niet op ontwikkeling. Elk kind ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Een kind dat eerder toe is aan peuterspel, of juist nog wat langer bij de kleintjes hoort, gaat toch mee met de groep van zijn leeftijd.
Hoeveel kinderen mogen er op een verticale groep?
Het Besluit kwaliteit kinderopvang legt de maximale groepsgrootte vast. Een verticale stamgroep met kinderen van nul tot vier jaar telt maximaal zestien kinderen, waarvan er maximaal acht jonger dan één jaar zijn.
Een horizontale babygroep met alleen kinderen tot één jaar telt maximaal twaalf kinderen.
Hoeveel pedagogisch medewerkers erbij horen, hangt af van de leeftijdsopbouw. De wettelijke verhoudingen zijn:
- Kinderen van 0 tot 1 jaar: 1 medewerker per 3 kinderen
- Kinderen van 1 tot 2 jaar: 1 medewerker per 5 kinderen
- Kinderen van 2 tot 3 jaar: 1 medewerker per 6 kinderen
- Kinderen van 3 tot 4 jaar: 1 medewerker per 8 kinderen
Bij een volle verticale groep van zestien kinderen komt dat in de praktijk neer op drie of vier medewerkers.
Wat zegt het onderzoek?
Onderzoek geeft geen eenduidig antwoord op de vraag welke groepsvorm beter is. Het Expertisecentrum Kinderopvang concludeert dat er geen aanbeveling te geven is voor horizontaal of verticaal, en dat beide vormen aandachtspunten kennen.
Wat wel steeds terugkomt, is het belang van continuïteit. Vaste pedagogisch medewerkers bevorderen de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen. Dat pleit voor verticale groepen, maar een horizontale groep met een stabiel team scoort op dat punt net zo goed.
De conclusie van de onderzoekers is dus niet “kies verticaal” of “kies horizontaal”, maar: kijk naar je eigen kind.
Welke groep past bij jouw kindje?
Een paar vragen die helpen bij de keuze.
Is jouw kindje snel overprikkeld en heeft het veel slaap nodig? Dan kan de rust van een aparte babygroep prettiger zijn. Kijkt het juist graag naar wat andere kinderen doen? Dan is een verticale groep een rijkere omgeving.
Heb je al een ouder kind op de opvang, of komt er nog een broertje of zusje? Dan weegt de mogelijkheid om ze samen te plaatsen zwaar.
Vind je het idee van twee keer wisselen van groep vervelend? Dan is verticaal de logische keuze.
En het eerlijkste antwoord: kom een keer kijken. Vijf minuten tussen de kinderen zeggen meer dan welk artikel dan ook, dit artikel inbegrepen.
Veelgestelde vragen
Welke drie vormen van kinderopvang zijn er?
De drie vormen zijn kinderdagopvang voor kinderen van 0 tot 4 jaar, buitenschoolse opvang voor schoolgaande kinderen van 4 tot 12 jaar, en gastouderopvang bij een gastouder thuis. Verticale en horizontale groepen bestaan alleen binnen de kinderdagopvang.
Wat is een stamgroep?
Een stamgroep is de vaste groep waarin je kindje wordt opgevangen, met een eigen groepsruimte. Elk kind hoort bij één stamgroep. Die stamgroep is horizontaal of verticaal ingedeeld.
Hoeveel vaste gezichten heeft mijn kindje?
Aan een kind tot één jaar worden maximaal twee vaste pedagogisch medewerkers toegewezen. Werken er drie of meer medewerkers tegelijk op de groep, dan zijn dat er maximaal drie. Voor kinderen vanaf één jaar liggen die aantallen een gezicht hoger. Elke dag dat je kindje komt, is er minimaal één vast gezicht aanwezig.
Zo doen wij het
Altijd Lente werkt met verticale groepen op alle drie de vestigingen in Breda. We hebben die keuze bewust gemaakt, om de reden die hierboven het vaakst terugkomt: vier jaar dezelfde juffen in dezelfde ruimte.
Dat betekent ook dat we de nadelen serieus nemen. We zetten standaard meer juffen in dan de norm voorschrijft, zodat er tijd is voor zowel de baby als de peuter. Speelgoed, inrichting en activiteiten stemmen we af op alle kinderen in de groep.
Wil je zien hoe dat werkt? Kom langs voor een rondleiding en kijk een half uur mee.
