Het vierogenprincipe houdt in dat een pedagogisch medewerker de werkzaamheden uitsluitend verricht terwijl een andere volwassene kan meekijken of meeluisteren.
Dat is de kern. Een beroepskracht mag dus wel alleen op de groep staan, zolang de mogelijkheid bestaat dat een collega op elk moment kan meekijken of meeluisteren. Voortdurend toezicht is niet vereist, maar de gelegenheid tot meekijken of mee luisteren moet er voortdurend zijn. Zo waarborgen kinderdagverblijven dat medewerkers nooit onopgemerkt met kinderen zijn.
Het vier ogen principe kinderopvang is sinds 2013 verplicht voor kinderdagverblijven. Dit ogen principe komt voort uit de aanbevelingen van de commissie Gunning na de Amsterdamse zedenzaak. Het doel is de kans op misbruik kleiner te maken door situaties waarin daartoe gelegenheid bestaat te voorkomen. Zo blijft misbruik in de dagopvang moeilijker te plegen. Ouders krijgen zo meer zekerheid over de veilige omgeving waarin hun kinderen de dag doorbrengen. Het vierogenprincipe is verplicht in de dagopvang en de GGD ziet daarop toe.
Voor wie het vierogenprincipe geldt
Het vierogenprincipe geldt overal waar dagopvang plaatsvindt: een kinderdagverblijf voor kinderen van 0 tot 4 jaar en peuteropvang. Buitenschoolse opvang hoeft er niet aan te voldoen, en voor gastouders en gastouderopvang gelden andere regels. In de dagopvang is het vier ogen principe dus wel verplicht, bij een bso niet.
De regel staat in artikel 4, lid 4 van het Besluit kwaliteit kinderopvang. Daarin is vastgelegd dat een beroepskracht, een beroepskracht in opleiding of een stagiair de werkzaamheden uitsluitend kan verrichten terwijl hij gezien of gehoord kan worden door een andere volwassene. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid stelde die wet vast. Brancheorganisatie Kinderopvang en BOinK publiceerden er samen een praktijkhandleiding over.
Elke houder legt in het veiligheidsbeleid vast hoe de organisatie het vierogenprincipe waarborgt. Zulke maatregelen leggen vast wat medewerkers doen op momenten dat een pedagogisch medewerker alleen op de groep staat. De GGD controleert de invulling namens de gemeente en beoordeelt of ouders erover zijn geïnformeerd.
Hoe kinderopvanglocaties het vierogenprincipe invullen
De precieze invulling verschilt per kinderdagverblijf, want de wet schrijft geen vaste maatregelen voor. De houder kiest zelf welke oplossing past bij de groepsruimtes en het team. In de praktijk komen deze oplossingen het vaakst voor:
- Twee medewerkers tegelijk op de groep, zeker bij openen, sluiten en pauzes
- Groepsruimtes met ramen of glazen wanden, zodat pedagogisch medewerkers elkaar zien
- Een gezamenlijke verzorgingsruimte die vanuit de groep zichtbaar is ingericht
- Onaangekondigd binnenlopen door een collega of leidinggevende op momenten dat iemand alleen op de groep staat
- Inzet van stagiaires, een vrijwilliger of personeel van de bso als extra volwassene, want stagiaires en een vrijwilliger tellen mee zolang het volwassenen zijn
- Cameratoezicht, als de aanwezigheid van een tweede volwassene niet haalbaar is; cameratoezicht is toegestaan als aanvullende maatregel
Let op het verschil tussen meekijken en meeluisteren. Beide tellen. Een pedagogisch medewerker die vanuit de gang hoort wat er in de slaapkamer gebeurt, voldoet net zo goed als een collega die door een raam meekijkt. Op elk moment gezien of gehoord kunnen worden is genoeg.
Blijft er tijdens openingstijd maar één pedagogisch professional alleen op de groep staan, dan geldt daarnaast een achterwachtregeling. Die volwassene is bij nood binnen vijftien minuten aanwezig.
De oudercommissie denkt mee
De oudercommissie heeft adviesrecht op het veiligheidsbeleid van de houder. Een kinderopvangorganisatie moet ouders en de oudercommissie hierover informeren en advies vragen bij wijzigingen in de invulling van het vierogenprincipe.
De oudercommissie kan ook ongevraagd advies vragen en geven. Als ouder heb je dus een concrete route om er iets van te vinden. Vraag bij een rondleiding hoe het vierogenprincipe op die locatie is geregeld en wat de oudercommissie daarvan vond.
Vier ogen, vier pijlers
Het vierogenprincipe is geen garantie. Het is één onderdeel van een breder stelsel, samen met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, continue screening via het Personenregister en een open aanspreekcultuur waarin medewerkers elkaar aanspreken op gedrag.
Die open aanspreekcultuur is misschien wel belangrijker dan de maatregelen zelf. Sociale controle en professionele feedback tussen collega’s voorkomen grensoverschrijdend gedrag effectiever dan cameratoezicht. Medewerkers die zich vrij voelen om een collega aan te spreken, vormen de beste waarborg die er is.
Verwar het vierogenprincipe niet met de vier pedagogische basisdoelen uit de Wet kinderopvang. Die vier pijlers zijn: emotionele zekerheid bieden, persoonlijke competentie bevorderen, sociale competentie bevorderen en waarden en normen overdragen. Vier ogen gaan over de bescherming van kinderen, de vier pijlers over hun ontwikkeling.
Zo doen wij het
Bij Altijd Lente werken we met kleine verticale groepen van maximaal zestien kinderen. We zetten standaard meer pedagogisch medewerkers in dan de beroepskracht-kindratio voorschrijft. In de praktijk werken onze medewerkers daardoor zelden in hun eentje, ook niet bij het openen en sluiten.
Elke vestiging heeft twee afgevaardigden in de oudercommissie. Die commissie komt minimaal vier keer per jaar bijeen en denkt mee over de regels voor de kinderen op de groep.
Wil je precies zien hoe wij het vierogenprincipe invullen in de groepsruimtes waar jouw kindje terechtkomt? Kom langs voor een rondleiding en vraag ernaar. Een eerlijk antwoord op die vraag zegt meer over een opvang dan welke folder dan ook.
